Terugblik
Met een honderdtal geïnteresseerden uit lokale besturen, welzijnsorganisaties, bibliotheken en partnerorganisaties blikte regio Midwest terug op vier jaar inzet rond digitale inclusie tijdens een inspirerende namiddag vol inzichten, uitwisseling en ontmoeting.
Na een netwerklunch werd het programma geopend met een verwelkoming en een videoboodschap van minister Hilde Crevits. Aansluitend keken we tijdens de plenaire sessie terug op vier jaar digitale inclusie in regio Midwest, met aandacht voor de gerealiseerde projecten, samenwerkingen en bereikte resultaten.
Hoe maken we van digitale inclusie écht een verhaal van iedereen?
Het panelgesprek bracht vervolgens een boeiende discussie over hoe digitale inclusie een verantwoordelijkheid van iedereen kan worden. Onder leiding van moderator Tim Verheyden (VRT-journalist en Topspreker) deelden onderzoeker en schrijver Paola Verhaert, Dennis Vanden Auweele (Kenniscentrum Data & Maatschappij), Ruben Bruyneel (VORK) hun inzichten over de rol die lokale besturen kunnen spelen om digitale inclusie duurzaam te verankeren.
Het panel maakte duidelijk dat digitalisering geen technisch, maar vooral een democratisch en sociaal vraagstuk is. Technologie moet bewust vormgegeven worden zodat ze iedereen versterkt in plaats van bestaande ongelijkheden te verdiepen. De drie belangrijkste lessen die wij oppikten uit het panelgesprek:
- Digitale inclusie een serieus politiek domein waar je richting aan moet geven. "De digitale sneltrein" suggereert dat technologie ons overkomt en dat burgers enkel kunnen volgen of achterblijven. In werkelijkheid kunnen politici en samenleving vorm geven aan hoe technologie ingezet wordt in onze maatschappij. Digitalisering is dus een democratisch vraagstuk: iedereen moet gelijkwaardig kunnen participeren.
- Het probleem ligt niet bij burgers die "niet mee zijn", maar bij systemen die mensen uitsluiten. Mensen worden kwetsbaar gemaakt door ontoegankelijke dienstverlening, zoals beperkte fysieke loketten, digitale procedures zonder alternatieven of applicaties die niet gebruiksvriendelijk zijn. Daarom moet inclusie al vanaf het ontwerp ingebouwd zijn (inclusion by design), waarbij ook minder digitaal vaardige burgers betrokken worden. Digihelpers en lokale initiatieven zijn waardevol, maar blijven vooral symptoombestrijding zolang er geen structureel en geïntegreerd beleid is.
- Digitale tools en AI bieden kansen, bijvoorbeeld om taalbarrières weg te werken, mensen te ondersteunen bij het formuleren van hun mening en professionals efficiënter te laten werken. Tegelijk bestaat het risico dat de ongelijkheid groeit: mensen met meer middelen en vaardigheden profiteren het meest van nieuwe technologieën, terwijl kwetsbare groepen verder achterop raken. Daarom zijn een duidelijke visie, bewuste beleidskeuzes en een inclusieve implementatie van AI noodzakelijk.
“Nog nooit trapten meer mensen op hun digitale adem.”
Tijdens de keynote van professor Lieven De Marez kregen de aanwezigen een boeiende inkijk in de digitale trends in Vlaanderen. Op basis van de resultaten van de Digimeter stonden we stil bij technologiegebruik, attitudes tegenover nieuwe technologie en de uitdagingen die de digitale kloof met zich meebrengt.
Professor De Marez benadrukte dat de digitale transitie steeds meer druk legt op burgers. Zo verwoordde hij het treffend: "Nog nooit liepen we zo hard. Maar nog nooit trapten meer mensen op hun digitale adem." Dat Vlamingen steeds meer digitale toepassingen gebruiken, betekent niet dat zij alles uitsluitend digitaal willen of kunnen doen.
Daarnaast wees hij op de vaak onderschatte digitale kost. Voor veel mensen is een smartphone het enige digitale toestel dat ze bezitten, waardoor ze alle online handelingen, van bankzaken tot overheidsdiensten, via één klein scherm moeten uitvoeren.
Volgens professor De Marez ligt de uitdaging vandaag niet langer bij de beschikbaarheid van hardware, maar bij de toenemende complexiteit van software en digitale toepassingen. Digitale inclusie vraagt daarom niet alleen toegang tot technologie, maar ook aandacht voor gebruiksvriendelijkheid, keuzevrijheid en ondersteuning.
Inspiratie
Heel wat aanwezigen namen ook een kijkje op de inspiratiemarkt. Daar verzamelden we goede voorbeelden uit de regio en handig materiaal van Mediawijs en onderwijspartners. Geïnteresseerden namen mee wat hen kan inspireren of ondersteunen.
De namiddag vormde een bijzonder slotmoment van vier jaar projectwerking rond digitale inclusie in de regio. Tijdens het afsluitende reflectiemoment benadrukten Burgemeester Ria Beeusaert-Pattyn en coördinator welzijn Johan Vandenbussche het belang van blijvende samenwerking om digitale kansen voor iedereen toegankelijk te maken. De aansluitende netwerkreceptie bood ruimte om ervaringen uit te wisselen, nieuwe verbindingen te leggen en samen vooruit te kijken naar de toekomst van digitale inclusie in regio Midwest.
